Egbert Jonkheer

Even ten westen van de Servische stad Novi Sad, ligt een grote locatie van teelt- en handelsbedrijf Delta Agrar. Kilometers lang voert de weg er langs fruitboomgaarden, voorzien van schaduw- en vogelnetten. Het grootlandbouwbedrijf bewerkt in totaal ruim 12.000 hectare grond, verdeeld over vijf locaties, waarop groente, fruit, akkerbouwgewassen en voedergewassen worden geteeld. Ook heeft bedrijf eigen veehouderijen en verwerkingslocaties, waar het onder meer pasta, vleesproducten en ontbijtgranen maakt. Wat dat betreft vallen de aardappelactiviteiten daarbij in het niet, glimlacht Dragan Davidovic’ bescheiden. Hij is verantwoordelijk voor de teelt, opslag en verwerking van de aardappelen, die op dit moment vooral als tafelaardappel richting supermarkten worden afgezet.
In de schaduw van een grote wilg, naast de bewaarplaats van het voormalig staatsbedrijf, geeft hij tekst en uitleg over de aardappelteelt. Davidovic’ heeft de opdracht om de teelt de komende jaren flink op te schalen. Afgelopen jaar maakte het bedrijf een sprong van 50 naar 200 hectare en voor komend jaar staat er een verdubbeling naar 400 hectare aardappelen gepland. Een aanzienlijke klus, die hem aardig wat zweetdruppels heeft opgeleverd, gebaart hij. In het Servisch vertelt hij af en toe wat aan Nebojsa Ognjenovic, sinds vorig jaar directeur van APH Group Balkans, die zijn woorden in het Engels vertaalt. APH leverde afgelopen jaar onder meer een nieuwe Baselier frees en een Structural snarenbedpootmachine, die alle 200 hectare aardappelen gepoot heeft. Ook wie het Servisch niet machtig is, begrijpt uit zijn woorden meteen dat dit een behoorlijke uitdaging is geweest. “We hadden een laat voorjaar. Maar in twee shifts van 16 uur per dag hebben we alles in de grond gekregen.”

Zakken van 10 kilogram

Delta Agrar teelde tot voorkort vooral aardappelen voor de versmarkt. In de ruimte naast de bewaarplaats laat Davidovic’ de inpaklijn zien. In een L-vormige opstelling staat een lijn waarover zowel uien als ongewassen aardappelen overheen gaan, met daarvóór een aparte, compacte lijn voor gewassen product. Beide eindigen bij een opzaklijn waar een Manter-weger met afzakmachine hoofdzakelijk netzakken van 10 kilogram vult en stapelt. “Een deel van de consumenten koopt nog steeds dit soort grote eenheden. Maar deze zakken gaan ook naar de supermarkt, waar ze worden geleegd in grote kratten, van waaruit mensen zelf kunnen rapen”, legt Ognjenovic uit.
De luchtgekoelde bewaarplaats, naast de verwerkingsruimte, is voorzien van een eenvoudig zuigventilatiesysteem en is nu leeg, in afwachting van de nieuwe oogst. Wel staat er nog een pallet met gewassen product, waarvan de kiemen uit de zak steken. “Dit is een kiemproef met Colomba, voor ons een belangrijke aardappel. Hij geeft een goede opbrengst en we kunnen dit ras vrij lang bewaren.” Andere rassen die het bedrijf teelt zijn onder meer Camelia, Libra, Arizona en Esmee; rassen die kilo’s maken en tegen een stootje kunnen. Met de uitbreiding van het areaal, wil Delta Agrar aan de ene kant groeien in de teelt van tafelaardappelen, maar het gros van de uitbreiding is gericht op de teelt van chipsaardappelen, voor de nabij gelegen fabriek van Pepsico. “Dat is goeie business voor ons. We telen ze op contract en ze gaan direct van het land naar de opslag bij de fabriek.” Momenteelt bouwt Pepsico aan een uitbreiding van opslag, waarbij APH-man Ognjenovic nauw betrokken is. Dit gebeurt in samenwerking met Omnivent.

Meer extremen

Het is tijd om het veld in te gaan. Over een lange grindweg, met aan beide zijden pivot-beregening, komen we bij een perceel van 112 hectare aardappelen, waar meerdere rassen naast elkaar groeien. De meeste staan in bloei. De pivot staat stil en dat baart Davidovic’ enigszins zorgen. Met enige regelmaat pleegt hij een telefoontje met een collega, die met de reparatie bezig is. Het is 36 graden Celsius buiten, onder een strakblauwe lucht, met een rv van 38, laat hij zien op zijn telefoon. “Het is essentieel dat het pivot irrigatiesysteem dagelijks zijn ronde maakt. We geven in deze fase van de teelt 15 millimeter per dag. Je moet ze aan de groei houden. Gelukkig beschikken we hier over voldoende water, dat we pompen uit een zijtak van de Donau.”

Op zich zijn temperaturen van 36 graden Celsius geen uitzondering, maar de laatste tien jaar nemen de extremen toe en zijn uitschieters richting de 40 graden Celsius geen uitzondering meer. Ook ziet hij vaker ozonschade. “We merken het ook bij de uien. Die lieten we vroeger rustig een paar dagen in het zwad liggen te drogen. De laatste jaren is dat geen optie meer. Tegenwoordig beginnen we ’s morgens om vijf uur met rooien en zorgen we ervoor dat ze voor tien uur opgeladen zijn. Ook de aardappeloogst vindt plaats aan de randen van de dag”, zegt de teeltmanager.

Voorkiemen pakt dit jaar niet goed uit

De Serviër steekt zijn legerschepje in een rug, om een paar planten van het chipsras VR808 op te graven. Er komen mooie, blanke knollen tevoorschijn uit de leemhoudende grond. “Prima aardappelen, maar de planten hebben te weinig tal. Hier: dit zijn er maar acht. Dit zijn voorgekiemde aardappelen. Ik was blij dat ze snel boven stonden, vanwege het late voorjaar. Normaal beginnen we rond 20 maart met poten, dit jaar pas half april. Maar vlak na opkomst kregen we zware buien met hagel. Daar hebben juist de voorgekiemde aardappelen de meeste schade van opgelopen; de niet-voorgekiemde aardappelen stonden nog net niet boven. Maar ook op de rest van het perceel is de grond verdicht door de vele neerslag.”
Het is voor het eerst dat Delta Agrar op grotere schaal voorkiemt. Dit jaar namen ze voor 70 ton pootgoed aan Joppe-rekken in gebruik. “Een mooi systeem, waar we logistiek prima mee uit de voeten kunnen. Maar dit jaar hadden we dus pech. Toch geloof ik erin, want als je de teelt vervroegt, kun je voor de ergste hitte je opbrengst halen. Dat is het idee erachter.” Met regelmatig bijbemesten via de pivot, en op tijd de gewasbeschermingsrondes, is de teelt vrij intensief. Maar de opbrengsten zijn er ook naar. Die gaan volgens de aardappelspecialisten regelmatig door de 60 ton heen, met uitschieters tot 80. Alleen gaan deze chipsaardappelen dat niet halen. Nog een maandje groei en dan moeten ze naar binnen, knipoogt Davidovic’ in de richting van APH-man Ognjenovic. Hij wijst in de richting van de chipsfabriek, waar nog volop gebouwd wordt aan de nieuwe bewaarplaats, waar ook deze aardappelen in moeten.

Cicaden vormen uitdaging

Wat zijn de grootste uitdagingen voor de komende jaren? Zoals de plannen nu zijn, wil Delta Agrar in vijf jaar tijd doorgroeien naar 1.000 hectare aardappelen, verdeeld over meerdere locaties. “De grondsoort verschilt van locatie tot locatie, maar op 8.500 hectare beschikken we over beregening en kan je in principe aardappelen telen”, geeft Davidovic’ de situatie weer. Eerst is de blik gericht op de stap van 200 naar 400 hectare. Komend seizoen komt er een tweede pootmachine bij en nog deze oogst zal er een zelfrijdende DeWulf-rooier gaan draaien. Tot dusver deed het bedrijf alles met een getrokken eenrijer. Ook liggen er plannen klaar voor nieuwe opslagfaciliteiten. “Het mooie aan een bedrijf als Delta Agrar is dat ze ook al voor een deel de kennis in huis hebben”, zegt Ognjenovic. “Dat is iets waar we in Servië nog wel eens tegenaan lopen. De basiskennis is niet altijd aanwezig. Daarom bieden we bijvoorbeeld in samenwerking met mensen van Omnivent trainingen aan.”
Davidovic’ ziet het technisch allemaal wel zitten. Onzekerheden in de teelt vindt hij de grootste uitdagingen. Behalve het klimaat, zowel de hetere zomers als de zachtere winters, noemt hij de aanpak van cicaden als speerpunt. Dit insect brengt een ziekte over die kan leiden tot ‘gummi-aardappelen’, waarbij de knol onverkoopbaar wordt. Door naastgelegen graanpercelen vlak voor de oogst te spuiten, omdat de plaagdruk bij de graanoogst het hoogst is, en soja te zaaien als buffergewas, proberen ze het beestje buiten de aardappelpercelen te houden. “Aardappel is financieel een aantrekkelijk gewas, maar daar staan veel uitdagingen tegenover.” ●

Egbert Jonkheer

Beschrijving openingsfoto: Vanwege de toenemende vraag wil Delta Agrar in vijf jaar tijd doorgroeien naar 1.000 hectare aardappelen, verdeeld over meerdere locaties.