Nieuw type wratziekte doorbreekt resistentie

9 januari 2026

De ontdekking van een nieuw type wratziekte in Nederland zet het beeld van een beheersbare en stabiele aardappelziekte definitief op scherp. Bij aanvullend onderzoek aan wratziektevondsten uit de periode 2022–2024 stelde de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) vast dat wratten konden ontstaan op het ras Belita, een ras dat tot nu toe als sterk resistent gold. Dat was een onverwachte uitkomst en reden voor de NVWA om extra toetsen uit te voeren. Die bevestigden dat sprake is van een nieuw pathotype van de wratziekteverwekker, voorlopig aangeduid als ‘SenBelita breaker’. Een doorbraak van resistentie op dit ras was niet eerder waargenomen.

Duidelijk patroon

De vondst past in een patroon dat zich de afgelopen jaren steeds duidelijker aftekent. Sinds 2020 zijn in Nederland meerdere nieuwe pathotypen vastgesteld. Met eerdere vondsten van pathotype 38 (Nevşehir) en begin 2025 pathotype 42 (Erica) is dit binnen vijf jaar al het derde nieuwe pathotype. Opvallend is dat deze nieuwe varianten vooral worden aangetroffen in regio’s met een intensieve aardappelteelt, met name in het noordoosten van het land. Daarmee verdwijnt het beeld van wratziekte als een grotendeels statische dreiging.

Wratziekte in beweging

Dat de schimmel achter wratziekte in beweging is, werd al eerder benadrukt door Bart van de Vossenberg, moleculair bioloog bij de NVWA en gespecialiseerd in de genetica van plantenziekten. In een eerder achtergrondverhaal in Aardappelwereld magazine legde hij uit dat moleculair onderzoek laat zien dat de wratziekteverwekker sneller verandert dan lang werd aangenomen. Volgens Van de Vossenberg wisselen schimmelpopulaties tijdens vermeerdering genetisch materiaal uit, waardoor nieuwe varianten kunnen ontstaan en de kans toeneemt dat bestaande resistenties worden doorbroken. Die uitleg krijgt met de huidige vondst extra actualiteit.

Biotrofe schimmel

Wratziekte wordt veroorzaakt door een evolutionair zeer oude, biotrofe schimmel die alleen kan overleven in levende aardappelcellen. Eenmaal in de bodem vormt de schimmel extreem robuuste rustsporen, die tientallen jaren infectieus kunnen blijven. Dat maakt wratziekte tot een van de zwaarst gereguleerde aardappelziekten, met ingrijpende fytosanitaire maatregelen en langdurige teeltbeperkingen zodra een besmetting wordt vastgesteld. Omdat uitroeiing in de praktijk onmogelijk is, vormt de inzet van resistente rassen al decennialang de kern van het beheersingsbeleid.

Strategie onder druk

Juist die strategie komt nu onder druk te staan. Van de Vossenberg wees er in Aardappelwereld magazine al op dat laboratoriumonderzoek niet altijd de volledige genetische diversiteit van een lokale schimmelpopulatie weerspiegelt. Daardoor kan een ras in theorie resistent lijken, terwijl in het veld toch aantasting optreedt. De vondst van SenBelita breaker illustreert dat risico scherp. Voor telers betekent dit dat de zekerheid over welk ras veilig kan worden geteeld, vooral in bufferzones rond besmette percelen, afneemt. Extra zorg is dat het telen van een onbedoeld vatbaar ras niet alleen tot schade leidt, maar ook kan bijdragen aan het ontstaan van nieuwe pathotypen.

Grensoverschrijdend risico

Om sneller en beter inzicht te krijgen in herkomst en verspreiding van wratziekte zet de NVWA steeds vaker moderne DNA-technieken in. In eerder onderzoek, eveneens toegelicht door Van de Vossenberg in Aardappelwereld magazine, bleek dat nieuwe isolaten genetisch afwijken van bekende Nederlandse groepen en verwantschap vertonen met isolaten uit onder meer Turkije en Georgië. Dat wijst erop dat wratziekte ook in internationaal perspectief een dynamisch en grensoverschrijdend risico vormt.

Strikte bedrijfshygiëne

De NVWA werkt samen met sectororganisaties, onderzoekers en veredelaars aan een aangepaste aanpak om met deze nieuwe realiteit om te gaan. Daarbij wordt gekeken naar aanvullende toetsmethoden, het breder testen van bestaande rassen op nieuwe isolaten en het beter in kaart brengen van de genetische diversiteit van wratziekte in Nederland. In de tussentijd blijft preventie essentieel. Strikte bedrijfshygiëne, het voorkomen van grondverplaatsing en het direct melden van verdachte symptomen zijn cruciaal om verdere verspreiding te beperken. De recente ontdekking maakt duidelijk dat wratziekte geen afgesloten hoofdstuk is, maar een blijvend en veranderend risico waarvoor de aardappelsector alert moet blijven.

Mogelijk bent u ook geïnteresseerd in:

Rotatie sleutel voor beheersing van ritnaalden

Op woensdag 10 december 2025 organiseert het World Potato Congress opnieuw een Engelstalige online sessie voor aardappelprofessionals. Dit keer staat een hardnekkige en wereldwijd groeiende uitdaging centraal: ritnaalden (wireworms) en de impact die deze larven hebben op de aardappelteelt.

Aardappelopslag en afvalhopen vormen risico voor Phytophthora

Ook richting teeltseizoen 2026 benadrukt de Taskforce Phytophthora dat preventie de basis blijft van een effectieve beheersing van de aardappelziekte. Het bestrijden van aardappelopslag en het afdekken van aardappelafvalhopen zijn volgens de Taskforce cruciale stappen om vroegtijdige infectiebronnen te voorkomen. De oproep aan telers is duidelijk: kom dit najaar in actie.

Aardappelopslag en afvalhopen zijn…

Strengere Phytophthora-aanpak gelanceerd: strategie voor 2025 aangescherpt

Op 24 februari vond de officiële lancering van de aangescherpte Phytophthora-aanpak plaats in de kas van Agrico Research. Tijdens deze bijeenkomst deelden specialisten hun visie op de plannen voor 2025. Mark Ermers (Productmanager bij Cebeco en lid van de Taskforce namens Agrodis), Geert Kessel (Phytophthora-onderzoeker bij de WUR), Anita van Bergeijk (Agronomist bij Agrico), Geert…

Wereldwijd probleem Phytophthora centraal in webinar World Potato Congress

Phytophthora infestans, een van de meest schadelijke ziektes in de aardappelteelt, vormt wereldwijd een enorme uitdaging. Deze ziekte, ook wel bekend als aardappelziekte of late blight, bedreigt de voedselzekerheid en veroorzaakt grote economische verliezen. Het World Potato Congress organiseert op woensdag 15 januari 2025 een Engelstalig webinar om innovatieve oplossingen te presenteren voor het beheer…